Dramaturgische Analyse – H, an incident (Chris Verdonck)

“Mens & machine: hand in hand in H, an incident

Een fragmentarische voorstelling, gebaseerd op de teksten van Russische absurdist Daniíl Charms , zo kan H, an incident, een samenwerking tussen de Belgische Kris Verdonck en de Ijslandse Erna Omarsdóttir, genoemd worden. Charms, die leefde en schreef onder Stalin, schreef voornamelijk korte, absurdistische en veelal gewelddadige teksten. H, an incident toont een verzameling van zijn teksten in een niet chronologische, of überhaupt logische volgorde. Verdonck zegt Charms’ teksten gebruikt te hebben, omdat er achter de duisternis van zijn absurde schrijven altijd een raar soort idee van hoop zit. Deze humoristische tragiek die Charms zich eigen had gemaakt, is precies wat Verdonck in deze performance neer wilde zetten.[1]

Hoewel Verdonck prefereert performances te maken zonder spelers, wordt deze muziektheaterproductie gedragen door performers en een tienkoppige robotbrassband. Gedurende de voorstelling worden de teksten van Charms in het Engels, maar met een vet Russisch accent voorgedragen of gezongen door de performers in korte scènes, afgewisseld met tekstloze scènes, die van elkaar onderscheiden worden door black-outs, decor verwisselingen en changementen. Deze Beckett-achtige fragmenten hebben hierdoor een duidelijk begin en einde, maar vaak zonder duidelijke inhoud of boodschap, een gebrek aan opbouw en het uitblijven van een climax. Zo is er een absurde scène waarin één van de performers minutenlang hardop en uit het hoofd een reactie op een brief opdreunt, waarin telkens hetzelfde herhaalt wordt, maar steeds anders verwoord. Op een gegeven moment haalt de performer zijn schouders op en druipt langzaam af. Deze vorm laat veel ruimte over voor de toeschouwer om dit korte fragment te interpreteren, van sturing is geen sprake.

De algehele voorstelling doet denken aan een circus: verschillende performers komen achter elkaar het podium op, doen een kunstje en gaan vervolgens af. Deze kunstjes variëren tussen het zingen van een lied door een koor of één performer, het doen van acrobatische kunstjes door een slangenmeisje, het “spelen” van een scène, magische verdwijntrucjes, et cetera. Wat opvalt is dat er niet geapplaudisseerd wordt na de scènes, terwijl daar wel ruimte voor gelaten wordt en misschien zelfs naar gehint wordt. Er vallen regelmatig stiltes waarin de performer(s) doelloos op het podium staat of staan en op iets lijken te wachten. Slechts één keer klapt het publiek: nadat een vrouwelijke performer de openingsscène herhaalt, (waarin door een man en een vrouw met veel gebrul en gekrijs de vloer schoongemaakt wordt,) ditmaal in haar eentje, vervolgens zichtbaar een knikje en een buiging maakt voor het publiek en afloopt.

In Verdonck’s werk staat de relatie tussen machine en mens centraal en ook tijdens H, an incident komt dit aspect aanbod in de vorm van de robotbrassband. Tien “zwevende” instrumenten worden op zwarte en bijna onzichtbare constructies over het podium gestuurd, waarbij kleine led-lampjes gericht op de instrumenten als de enige verlichting dienen. De band speelt muziek als intermezzo, maar begeleidt in sommige scènes ook de performers in hun zang of kunstje. Wat echter onduidelijk blijft is waarom Verdonck gekozen heeft voor een band en deze als enige meerdere keren terug laat keren en zelfs ter ondersteuning bij andere scènes laat verschijnen.

In de gefragmenteerde verzameling van kunstjes en scènes die H, an incident vormt, bevindt zich een verlangen bij het publiek om een rode draad te herkennen: datgene wat alles met elkaar verbindt. Door de laatste scène, waarin gezamenlijk een variant op de schoonmaak openingsscène gedaan wordt, lijkt het cirkeltje rond. De absolute rode draad blijft echter afwezig, waardoor het publiek genoodzaakt is de fragmenten afzonderlijk van elkaar te zien. Dit komt weliswaar overeen met de absurde teksten van Charms – deze missen ook een herkenbare rode draad of zichtbare relatie tot elkaar- maar roept echter ook vragen op over de samenhang van fragmenten. Waarom heeft Verdonck voor juist deze specifieke teksten van Charms gekozen? Waar heeft hij zijn keuzes op gebaseerd? Vanuit welk concept is hij vertrokken?

Misschien is dit verlangen juist datgene dat Verdonck teweeg wil brengen bij zijn publiek. De keuze voor absurdistische teksten in een gefragmenteerde samenstelling, wat veel ruimte overlaat voor interpretatie, geeft aan dat Verdonck niet bang is om zijn publiek aan de slag te zetten. Wanneer deze performance in het oeuvre van Verdonck geplaatst wordt is men genoodzaakt het langs de lijn van vorige werken te leggen. De relatie tussen mens en machine is de rode draad door Verdonck’s oeuvre, hoe past H, an incident daarin? Verdonck spreekt regelmatig over de vergelijking tussen mens en machine: het zijn beiden instrumenten die kunnen werken of falen. Hoeveel verschilt het haperen van een machine met dat van een acteur die zijn/haar tekst vergeet? Daarnaast worden machines geprogrammeerd om een bepaalde taak te voltooien, wat vaak hun enige functie is. Wanneer men dit idee, deze “blauwdruk”, over H, an incident heen legt kan er weldegelijk een parallel herkend worden. De gefragmenteerde scènes en daarmee ook de performers, kunnen gezien worden als machines: ze zijn geprogrammeerd om een bepaalde functie te voltooien, het besturingsprogramma de teksten van Charms, en houden er vervolgens mee op. Dit kan ook verklaren waarom het publiek moeite heeft met klappen na ieder fragment: je klapt tenslotte ook niet voor het koffiezet apparaat wanneer deze klaar is met pruttelen.

 

Geraadpleegde bronnen:

H, an incident. Door Kris Verdonck/ A Two Dogs Company. Reg. Kris Verdonck. Stadschouwburg Utrecht. Utrecht. 24 mei 2013. Performance.

 

Nagesprek voorstelling H, an incidint met Kris Verdonck, georganiseerd door SPRING Performing Arts Festival, in de Stadsschouwburg te Utrecht, 24 mei 2013.

 

Artist Talk met Kris Verdonck en onder begeleiding van Peter Eckersal, georganiseerd door SPRING Performing Arts Festival, in de Stadsschouwburg te Utrecht, 25 mei 2013.

 

 

[1] Nagesprek met Kris Verdonck, Stadsschouwburg te Utrecht, 24 mei 2013

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *